ਮਨ ਦੇ ਰੋਗ

ਸਾਡੇ ਘਰ ਦਾ ਕੂੜਾ, ਕਰਕਟ, ਛਿਲਕੇ, ਜੂਠ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਰੂੜੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |

ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਗਲਦੀਆਂ ਸੜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਗਲੀ ਸੜੀ ਰੂੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਭੈਡ਼ੀ ਬਦਬੂ ਜਾਂ ਗੰਦੀ ਹਵਾੜ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |


ਇਹ ਰੂੜੀ ਤਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਰੋਸੇ ਗਿਲੇ, ਵੈਰ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਇਹ ਸਾਡੀ ਨੀਵੀਂ ਸੋਚ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |

ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਰੂੜੀ ਦੀ ਹਵਾੜ ਦੁਆਰਾ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਤਨ, ਚਿਤ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ੍ਹੀ ਬਾਲੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ |


ਗੂਝੀ ਭਾਹਿ ਜਲੈ ਸੰਸਾਰਾ ਭਗਤ ਨ ਬਿਆਪੈ ਮਾਇਆ॥ (੬੭੩)
ਅੰਤਰਿ ਕੋ੍ਧੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਹੈ ਅਨਦਿਨੁ ਜਲੈ ਸਦਾ ਦੁਖੁ ਪਾਇ॥ (੧੪੧੫)


ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਅਤਿਅੰਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ |

ਗੰਭੀਰ ਸਰੀਰਿਕ ਰੋਗ ਜਿਵੇਂ ਕੈਂਸਰ ਆਦਿ ਦਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਡਰ, ਨਫ਼ਰਤ,ਈਰਖਾ, ਨਿੰਦਾ, ਵੈਰ ,ਵਿਰੋਧ, ਬਦਲਾ ਆਦਿ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਤਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਜੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਰਕਮਈ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |


ਸਰੀਰਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ |


ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸੇ, ਗਿਲੇ, ਵੈਰ ਵਿਰੋਧ ਆਦਿ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ , ਪਰ ਰੋੋਸੇੇ ਗਿਲੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਘੋਟ -ਘੋਟ ਅਥਵਾ ਨਿੰਦਾ ਚੁਗਲੀ ਕਰਕੇ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦੇ ਹਾਂ |

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਔਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਫੋਲ ਫੋਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬਦਬੁੂ ਸੁੰਘਦੇ ਤੇ ਮਾਣਦੇ ਹਾਂ | ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ -ਬੁਧੀ -ਚਿਤ ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਬੀਜ = ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ

ਕੇਤਿਆ ਦੂਖ ਭੂਖ ਸਦ ਮਾਰ ॥ ਏਹਿ ਭਿ ਦਾਤਿ ਤੇਰੀ ਦਾਤਾਰ ॥
ਅੰਗ-੫

ਕੇਤਿਆ – ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ
ਦੂਖ – ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ
ਭੂਖ – ਭੁੱਖਾਂ
ਸਦ ਮਾਰ – ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਘਰਸ਼
ਏਹਿ ਭਿ – ਇਹ ਵੀ
ਦਾਤਿ – ਦਾਤ
ਦਾਤਾਰ – ਦਾਤਾਰ

ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਣ ,ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੀ ਦਾਤਾਂ ਹਨ।


ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ

ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ… ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ… ਏਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਮੈਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, “ਕੀ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰਾਂ?”

ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਜੰਗਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੁਣਿਆ ਕਿ,“ ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਵੇਖ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਫਰਨ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ?”

“ਹਾਂ,” ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਫਰਨ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਰੇ ਘਾਹ ਨੇ ਫਰਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।”

ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਫਰਨ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵਧਿਆ। ਅਤੇ ਫੇਰ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਫਿਰ ਚੌਥੇ ਸਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੌਦਾ ਫੁੱਟ ਉੱਗਿਆ। ਫਰਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਸੀ… ਪਰੰਤੂ ਸਿਰਫ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਾਂਸ 100 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਮੇਰੇ ਹਰ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਸਨ।

ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹੋ।

ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਬਾਂਸ ਦਾ ਫਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।


ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ।

ਇੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨੋ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੋ।

ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬੀਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੋ। ਸਾਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖੋ।

ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨ (ਕੋਲਾ)

ਕੋਇਲੇ ਪਾਪ ਪੜੇ ਤਿਸੁ ਊਪਰਿ ਮਨੁ ਜਲਿਆ ਸੰਨੀ੍ ਚਿੰਤ ਭਈ ॥
ਅੰਗ-੯੯੦

ਕੋਇਲੇ – ਕੋਲਾ
ਪਾਪ – ਪਾਪ
ਤਿਸੁ ਊਪਰਿ – ਉਸ ਉੱਪਰ
ਜਲਿਆ – ਸੜ ਗਿਆ
ਸੰਨ੍ਹ੍ਹੀ – ਚਿਮਟਾ
ਚਿੰਤ – ਚਿੰਤਾ

ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਇੱਕ ਭਖਦੇ ਹੋਏ ਕੋਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਉਹ ਚਿਮਟਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।


ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਰੁਮਿਨੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

“ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?

“ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ?”

“ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਇੰਨਾ ਅਸਾਨ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?”

ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੋਚਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਹੱਲ-ਅਧਾਰਤ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਬਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਤਰਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ – ਸੈਰ ਕਰੋ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠੋ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਾ ਮਿਲੇ ਪਰ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਧਿਆਨ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕੋ। ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ।

ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸੰਗੀਤ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਾਮੇਡੀ ਦੇਖੋ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਰੂਮੀਨੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕਲਾ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ।”

ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨ ਲਾਲ ਗਰਮ ਚਾਰਕੋਲ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਬਲਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰਾਖ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਇੱਕ ਖਿਆਲ

ਅੱਜ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ,


ਸੱਜਣ ਠੱਗ, ਭੂਮੀਆ ਚੋਰ, ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ, ਕੌਡਾ ਰਾਖਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਆ ਗਏ ।


ਪਰ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਹਾਂ?

ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਲ ਗੂੰਜਦੇ ਨੇ ,ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।

ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਖ਼ਿਆਲ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਰੱਬ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਕੀ ਦੇਈੲੇ?

ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਸਮਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਇਹ ਕਿਉਂ ?

ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਨਾ ਭੇਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂ । ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਭੇਟ ਹੋ ਜਾਏ।

ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ । ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਫਲਾਂ ਦਾ ਟੋਕਰਾ ਤਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿਆਂ ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

ਇਹ ਚੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਮਠਿਆਈਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ । ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਤਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਬਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ । ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ।

ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਤੇਰੀ ‘ਮੈਂ’ ਅਰਪਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤੇਰੀ ‘ਮੇਰੀ’ ਅਰਪਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ । ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ, ਪੂਜਾ ਇੰਝ ਕਰ, ਜਿਸ ਵਕਤ ਤੁੂ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਵੇ ਉਸ ਵਕਤ ਤੇਰਾ ਅਭਿਮਾਨ ਵੀ ਚੁੱਕ ਜਾਏ ,ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਏ ।

ਤੇਰੀ ‘ਮੈਂ’ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੇਰੀ ‘ਮੇਰੀ’ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ । ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੁੂਜਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਭੇਟਾ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ , ਉਹ ਤਾਂ ਭੇਟਾ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ।

ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਕਿ ਭੇਟਾਂ ਤਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ,


ਤਨੁੁ ਮਨੁ ਅਰਪਉ ਪੂਜ ਚਰਾਵਉ॥ (੫੨੫)


ਪੂਜਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਨ ਮਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ, “ਮੈਂ,ਮੇਰੀ” ਸਭ ਪੁੂਜ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਆਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ , ਬਸ ਸਮਾਨ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਹੀ ਹੈ ।


ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਤਨ ਮਨ ਭੇਟ ਕਰ ।ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?


ਤਨ ਭੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ,ਤਨ ਦੁਆਰਾ, ਭਾਵ ਕਰਨੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕਮਾਉਣੀ ।ਮਨ ਭੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ,ਗੁਰਮਤਿ ਕਮਾ ਕੇ ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਰੱਖਣਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਿਰਮਲ ਹੋਏਗਾ ।


ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਤਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਤੇ ਤਨ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕਰ।


ਪੂਜਾ ਕੀਚੈ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਪੂਜ ਨ ਹੋਇ॥ (੪੮੯)

ਸਵੈ-ਪੇ੍ਮ

ਮਨ ਤੂੰ ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ ਹੈ ਆਪਣਾ ਮੂਲੁ ਪਛਾਣੁ ॥
ਅੰਗ- ੪੪੧

ਮਨ – ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ
ਜੋਤਿ ਸਰੂਪੁ – ਰੱਬੀ ਜੋਤ ਦਾ ਰੂਪ
ਆਪਣਾ – ਖੁਦ ਦਾ
ਮੂਲੁ– ਅਸਲੀਅਤ
ਪਛਾਣੁ – ਪਹਿਚਾਣ

ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਤੂੰ ਰੱਬੀ ਦੀ ਜੋਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ।


ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਧਰੁਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਤਿ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ ਸਵੈ-ਚਿੰਤਤ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ “ਸਾਨੂੰ ਇੰਨੇ ਵੀ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਜਾਈਏ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਜਿੰਨੇ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ।”

ਇਸ ਲਈ ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ ,ਕਿਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਹੀ ਆਤਮ ਚਿੰਤਤ ਨਾ ਬਣਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਹੀ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਈਏ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰੇਮਪੂਰਣ ਹੋਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ!

ਤੁਸੀਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦੀ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੋ।

ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਉਹ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਦੇ ਛੱਡਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪਿਆਰ ਹੋਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਬਣ ਕੇ ਘੁੰਮਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾਓ।

ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲੋ।

ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਲੱਭੋ!

ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰੋ

ਅਣਹੋਦੇ ਆਪੁ ਵੰਡਾਏ ॥ ਕੋ ਐਸਾ ਭਗਤੁ ਸਦਾਏ ॥
ਅੰਗ-੧੩੮੪

ਅਣਹੋਦੇ – ਕੁਝ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ
ਆਪੁ – ਆਪਣਾ ਆਪ
ਵੰਡਾਏ – ਵੰਡ ਦੇਵੇ
ਕੋ ਐਸਾ– ਕੋਈ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ
ਭਗਤੁ– ਭਗਤ
ਸਦਾਏ – ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਤੱਕ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਭਗਤ ਜਾਂ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।


ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰੋ

ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਿਤਾਬ ਟੌਡ ਹੈਨਰੀ ਦੀ “ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰੋ” ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਜਦੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਧਰਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?”

ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਖਾੜੀ ਰਾਜ।”

ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ।”

ਤਦ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ। ਹਾਂ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ / ਮਰ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਧਰਤੀ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

ਇਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟੌਡ ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ “ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰੋ” ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਭਕਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ, ਇਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ:

“ਆਪਣੀ ਕਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਤੱਕ ਹੀ ਨਾ ਰੱਖੋ।”

ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ।

ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਹੀ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸਾਰੀ ਚੰਗਿਆਈ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਹੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ।

ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।
ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਵੰਡੋ।
ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਟੀਚਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।
ਪਿਆਰ ਕਰੋ, ਸਾਂਝਾ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਵੰਡੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਨਾ ਰੱਖੋ।

ਆਓ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ। ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੇਕੀ ਦੇ ਹਰ ਐਟਮ ਨੂੰ ਫੈਲਾਓ।

ਦੌੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ …..

ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰੋ।

ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜਹਾਜ਼

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ,


ਪਿਛਲੇ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬੈਠੀਏ?


ਸਤਿਗੁਰੁ ਬੋਹਿਥੁ ਹਰਿ ਨਾਵ ਹੈ ਕਿਤੁ ਬਿਧਿ ਚੜਿਆ ਜਾਇ (੪੦)


ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਬੈਠਣ ਦਾ ?


ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦੀ ਟਿਕਟ


ਇਹ ਹੈ ਸਮਰਪਣ ।


ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਭਾਣੈ ਜੋ ਚਲੈ ਵਿਚਿ ਬੋਹਿਥ ਬੈਠਾ ਆਇ(੪੦)


ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਾ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿਓ, ਗੁਰੂ ਬਿਠਾ ਲਏਗਾ, ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਓ ਤੇ ਜੇ ਬੈਠ ਗਏ ਤਾਂ ਫਿਰ ਗਰੰਟੀ ਵੀ ਹੈ


ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਿਆ (੪੭੦)


ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਛਦੇ ਨੇ ਕਿ ਦੱਸੋ,” ਇਹ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਸ ਤੱਟ ਤੋਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਕਿਸ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹਾ ਮਿਲੇਗਾ।” ਭਲਿਓ ! ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਥਾਂ ਦੱਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ,


ਆਠ ਪਹਰ ਗੁਣ ਗਾਇ ਸਾਧੂ ਸੰਗੀਅੇੈ (੩੯੮)


ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਠੇ ਪਹਰ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਓ ।ਇਹੀ ਉਹ ਤੱਟ ਹੈ , ਜਿੱਥੋਂ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹ ਸਕੀਦਾ ਹੈ ।

ਮਨ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ

ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਬੜੇ ਝੱਖੜ ਝੁੱਲਦੇ ਨੇ, ਬੜੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਨੇ |

ਜੀਵ ਨੂੰ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਕਦੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ, ਕਦੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੇ, ਕਦੇ ਈਰਖਾ ਦੇ, ਕਦੇ ਦੁਬਿਧਾ ਦੇ, ਕਦੇ ਹੰਗਤਾ ਤੇ ਕਦੇ ਮਮਤਾ ਦੇ ਤੂਫਾਨ ਹੀ ਤੂਫਾਨ ਹਨ |

ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ | ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਧਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |

ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ | ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੋਲਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਤਣਾਓ ਹੀ ਤਣਾਓ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ | ਅੱਜ ਅਨੇਕਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ


ਅੰਤਰਿ ਚਿੰਤਾ ਨੀਦ ਨਾ ਸੋਵੈ ॥ (੬੪੬)


ਗੁਟਕਾ ਸਾਹਿਬ ਫੜ ਕੇ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਅੰਦਰ ਖਪਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਖਿੱਝਦਾ ਵੀ ਹੈ | ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ | ਬਾਣੀ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ , ਪਰ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਈਰਖਾ ਵੀ ਹੈ |

ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਤੂਫਾਨ |

ਸਾਹਿਬ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਨੇ ਗਾਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਚੋਂ ਉੱਠ, ਹੋਸ਼ ਕਰ, ਕਿਤਨੀ ਦੇਰ ਮਦਹੋਸ਼ ਰਹੇਂਗਾ | ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਹ ਬਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਸਤੇ ਮਿਲੀ ਸੀ , ਕਿਧਰੇ ਹਾਰ ਨਾ ਜਾਈਂ |

ਯਾਦ ਰੱਖੀਂ , ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਸਮੇਂ ਜਿਹੜੇ ਯਾਤਰੂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ , ਤੂੰ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋਏ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ , ਨਾਮ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ | ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ |

ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖੇ ਨੇ , ਪਰ ਸੱਚ ਆਖਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਬੇੜਾ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਿਆ |

ਨਾਮ ਦਾ ਬੇੜਾ ਹੈ ਹੀ ਐਸਾ, ਜਿਹੜਾ ਸਦਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ |


ਬੋਹਿਥੜਾ ਹਰਿ ਚਰਣ ਮਨ ਚੜਿ ਲੰਘੀਐ ॥ (੩੯੮)


ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਬੋਹਿਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਕੋਈ ਡੁੱਬਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ|


ਪਰ ਸੁਆਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਏ ਕਿਵੇਂ ?

ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ

ਉਲਾਹਨੋ ਮੈ ਕਾਹੂ ਨ ਦੀਓ ॥
ਅੰਗ-੯੭੮

ਉਲਾਹਨੋ – ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ
ਮੈ – ਮੈਂ
ਕਾਹੂ – ਕਿਸੇ ਲਈ
ਨ ਦੀਓ – ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ

ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।


2008 ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਪੈਟੀਸਨ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟਾਲਕਰ ਸੀ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨਿੱਤ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ।

ਅਦਾਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਹਿੱਲੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਅਦਾਕਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਇੰਨੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ ਤੰਗ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਈ।

ਮੈਂ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਸ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਇਹ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਾਇਬ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਆਦਤ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਭੜਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।

ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਅਦਾਕਾਰ ਨੇ ਸਟਾਲਕਰ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰੋ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲੋ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋ ਪਰ ਕਦੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਾ ਕਰੋ।
ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ ਸਵੈ-ਤਰਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੀੜਤ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ।

ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣੋ, ਜੋ ਹੱਲ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।